Ο ίταμος του Παγγαίου είναι μοναδικός

ΒΑΣΙΚΟ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

Ο Ίταμος (Taxus baccata), γνωστός και ως ήμερο έλατο, είναι ένα σπάνιο, δηλητηριώδες δέντρο που απαντάται, μεταξύ άλλων περιοχών, στη χλωρίδα του Παγγαίου Όρους.

Ο ίταμος εμφανίζεται σποραδικά στη βλάστηση του Παγγαίου, αποτελώντας μέρος της πλούσιας και συχνά απειλούμενης φυτοκοινότητας του βουνού.

Πρόκειται για κωνοφόρο δέντρο που χαρακτηρίζεται από την υψηλή τοξικότητα όλων των μερών του, εκτός από το κόκκινο σαρκώδες περίβλημα του σπόρου του.

Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, η παρουσία του (όπως και άλλων ειδών όπως το αρκουδοπούρναρο – Ilex aquifolium) σε ορισμένες θέσεις του Παγγαίου είναι σημαντική, με αναφορές σε κινδύνους ολοκληρωτικής εξαφάνισης.

Η μελέτη του ΑΠΘ εκτός Παγγαίου

Ο ίταμος, ένα ψηλό δέντρο που μοιάζει με έλατο και φύεται σε μεγάλους πληθυσμούς στα βουνά της Μακεδονίας, προσφέρει πολύτιμες φυσικές πηγές ουσιών που χρησιμοποιούνται σε ευρέως διαδεδομένα αντικαρκινικά φάρμακα.

Μια μεγάλη επιστημονική έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η οποία μελέτησε σχεδόν 100 δέντρα στο πανεπιστημιακό δάσος του Ταξιάρχη στον Χολομώντα Χαλκιδικής, στον Όλυμπο κοντά στο παλιό μοναστήρι του Αγίου Διονυσίου και στον Βούρινο μεταξύ Κοζάνης και Γρεβενών, αποκαλύπτει τη γενετική ποικιλότητα και τη φαρμακευτική αξία του ίταμου στην Ελλάδα.

Η επιστημονική ομάδα, υπό τον συντονισμό του Καθηγητή του Εργαστηρίου Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Φίλιππου Α. Αραβανόπουλου, εντόπισε σημαντικούς πληθυσμούς του ευρωπαϊκού ίταμου (Taxus baccata) στην Ελλάδα, ως πολύτιμες φυσικές πηγές ουσιών που χρησιμοποιούνται σε ευρέως διαδεδομένα αντικαρκινικά φάρμακα.

Οι ερευνητές μελέτησαν τον πληθυσμό του ίταμου στα τρία αυτά οικοσυστήματα προκειμένου να αξιολογήσουν τη γενετική ποικιλότητα, τη χημιοποικιλότητα και τα επιγενετικά χαρακτηριστικά τους.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι ουσίες αυτές βρίσκονται σε μεγάλες συγκεντρώσεις στον φλοιό του ίταμου, ωστόσο δεν μπορεί να συλλεχθούν από εκεί, καθώς σε μια τέτοια περίπτωση το δέντρο θα νέκρωνε κι έτσι αξιοποιούνται οι ουσίες που βρίσκονται στις φρέσκες βελόνες.

«Η μεγαλύτερη παρουσία αυτών των ουσιών εντοπίζεται στις φρέσκες βελόνες την άνοιξη», μας λέει ο κ. Αραβανόπουλος.

Όπως μας εξηγεί «υπάρχουν καλλιέργειες του ίταμου, στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη κυρίως για την αξιοποίηση του δέντρου σε φράκτες. Στην Ελλάδα εντοπίζονται μεμονωμένα δέντρα και συγκεντρώσεις τους σε αυτά τα τρία οικοσυστήματα που μελετήσαμε, στον Όλυμπο, στον Χολομώντα και στον Βούρινο. Η καλλιέργειά του και η αξιοποίηση των ουσιών για φαρμακευτική χρήση είναι ένα πολύ μελλοντικό πλάνο».

Είναι η πρώτη φορά που ελληνικοί πληθυσμοί ίταμου αξιολογούνται με αυτή τη σύνθετη προσέγγιση.

Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών ως προς την ποσότητα των αντικαρκινικών ταξανών που παράγουν, καθώς και αξιοσημείωτες εποχικές μεταβολές στις συγκεντρώσεις τους.

Από όλες τις ταξάνες που μελετήθηκαν, η ένωση 10-δεακετυλοβακατίνη III -μια σημαντική πρόδρομη ένωση για την ημι-συνθετική παραγωγή της πακλιταξέλης- βρέθηκε να είναι η πιο άφθονη ταξάνη στις βελόνες των δέντρων, με τα υψηλότερα επίπεδα να καταγράφονται στον πληθυσμό του Ολύμπου.

Οι αναλύσεις αποκάλυψαν σημαντική γενετική ποικιλότητα και σαφή γενετική διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι ελληνικοί πληθυσμοί αποτελούν πολύτιμες δεξαμενές γενετικού υλικού. Παράλληλα, εντοπίστηκαν αξιοσημείωτα επίπεδα μεθυλίωσης του DNA – ενός επιγενετικού μηχανισμού που συνδέεται με την προσαρμογή στο περιβάλλον και υποδηλώνει το δυναμικό των δέντρων αυτών σε συνθήκες ισχυρής κλιματικής μεταβολής.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης που θα βασίζονται στον εντοπισμό και τον κλωνικό πολλαπλασιασμό δέντρων με υψηλή παραγωγή ταξανών, διατηρώντας παράλληλα τη γενετική ποικιλότητα των πληθυσμών. Ταυτόχρονα, η μελέτη υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη προστασίας των εναπομεινάντων πληθυσμών ίταμου στην Ελλάδα, οι οποίοι είναι σπάνιοι και κατακερματισμένοι, συχνά με λιγότερα από 50 άτομα.

Πηγη: Voria.gr