Οι Αγραφιώτες της Προποντίδας

(Από το βιβλίο «Η Ηλιοστάλακτη από το Γιαλί – Τσιφλίκ της Βιθυνίας», της Ελένης Χατζούδη – Τούντα, όπου κατέγραψε γεγονότα και βιώματα της μητέρας της και των συγγενών της στα μέρη της Βιθυνίας.

Επανέκδοση 2007 από Σύλλ. Μικρασιατών Πτολεμαϊδας και Νομαρχ. Αυτοδ. Κοζάνης).

«…Το Γιαλί – Τσιφλίκ το χωριό μου κτίστηκε αποκλειστικά από Έλληνες…

Η καταγωγή των κατοίκων του χωριού μου ήταν απ’ τ’ Άγραφα, καθώς η γιαγιά μου η Κρουσταλλένια, η μάνα του πατέρα μου, μας έλεγε σαν παραμύθι όταν είμαστε μικρά. Έφυγαν από εκεί το 1775, κυνηγημένοι από τον Αλή Πασά.

Οι Αγραφιώτες με την ψυχή στο στόμα έφτασαν στη Στυλίδα.

Επιβιβάστηκαν σ’ ένα βαπόρι που πήγαινε στη Ρωσία.

Ήταν γραπτό όμως το βαπόρι να πάθει μεγάλη βλάβη στην Προποντίδα.

Δώδεκα οικογένειες κατέβηκαν στην Κωνσταντινούπολη.

Εκεί ένας δικός τους πατριώτης με τ’ όνομα Τσαούσης που είχε χαρτοπωλείο, τους παραστάθηκε στην κρίσιμη ώρα.

Μίλησε σ’ ένα φίλο του Μπέη, δίνοντάς του και κάμποσα μπιτζίτια (ασημένια νομίσματα) κι αυτός τους παραχώρησε μια μεγάλη έκταση, ακριβώς απέναντι στην Κωνσταντινούπολη, το Γιαλί – Τσιφλίκ, που θα πει παράλιο κτήμα…

Τον αχερώνα του τσιφλικιού τον μετέτρεψαν σε εκκλησία και την αφιέρωσαν στην μνήμη της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που υπαγόταν στην Μητρόπολη της Νικομήδειας.

Σαν απαρχή έβαλαν τις δύο εικόνες που είχαν φέρει ως ιερή παρακαταθήκη μαζί τους, για το στέριωμα στην καινούρια πατρίδα. Παναγιά Μπρουσιώτισσα και Αϊ – Γιάννης τα ονόματά τους.

Αυτόν τον Αϊ – Γιάννη, που όπως έλεγαν όλοι οι παππούδες στο Γιαλί – Τσιφλίκ και που αυτοί το είχαν ακούσει απ’ τους δικούς τους παππούδες, είχε ζωγραφιστεί από έναν αγράμματο καλόγερο εκεί στα Άγραφα.

Αναμαλλιασμένος, ψηλοπόδαρος, με φοβερές φτερούγες ανάμεσα σε δυο αετοράχες, έχοντας κατά μπρος γερμένο το κορμί του. Είναι σαν να μιλάει στον Χριστό, που προβάλλει μεσ’ απ’ τον ουρανό.

Κάτω στα ποδάρια του είναι το κομμένο κεφάλι του, μέσα σε μια λεκάνη…

Ο παπάς τους κρατούσε το ιερό ευαγγέλιο σαν ανεκτίμητο φυλακτό….

Στην τελευταία σελίδα έγραψε με τρεμάμενο χέρι: «Είμεθα απόγονοι του Κατσαντώνη. Εφτάσαμε εδώ το 1775 απ’ τ’ Άγραφα, κυνηγημένοι απ’ τον Αλή Πασά…».

(Σημείωση: Αγραφιώτες, λοιπόν και στην Προποντίδα. Όπως αναφέρουμε και πιο

πάνω, τα πιο μαρτυρικά χρόνια της σκλαβιάς για τους Αγραφιώτες ήταν του 18ου αι., όταν τα Αλβανικά στίφη για να μπορέσουν να τους καθυποτάξουν, λεηλατούσαν, σκότωναν, βίαζαν και έκαιγαν τα Αγραφιώτικα χωριά.

Έκαψαν τη Μύρεση, το χωριό του πρωτοκλέφτη Κατσαντώνη, έκαψαν το Καρπενήσι και τη βιβλιοθήκη του.

Μέσα όμως από τα αποκαΐδια ξεπηδούσαν Κατσαντώνηδες, Καραϊσκάκηδες, Μπουκουβαλαίοι. Απροσκύνητοι αυτοί οι βουνάνθρωποι των Αγράφων.

Έτσι, ανυπότακτοι από την ίδια τη φύση που τους περιέβαλε, πολλοί προτίμησαν να ξενιτευτούν.

Η συγγραφέας αναφέρει, ότι ξενιτεμένοι Αγραφιώτες πρόγονοί της, απόγονοι του Κατσαντώνη, κουβάλησαν μαζί τους στην ξενιτιά δύο εικόνες, της Παναγίας Προυσιώτισσας και του Αϊ – Γιάννη.

Για τους Αγραφιώτες, είναι γνωστή η λατρεία στον Αϊ – Γιάννη τους και κάθε χρόνο στις 29 Αυγούστου, από όλα τα Αγραφοχώρια, συρρέουν οι πιστοί στο μοναστήρι του Αϊ – Γιάννη στο Παλαιοκτάτουνο των Αγράφων.

Κοντά στο ιστορικό αυτό μοναστήρι, που ήταν ο τόπος προσκυνήματος και του Κατσαντώνη, βρίσκεται η θρυλική σπηλιά, που τον συνέλαβαν οι Αλβανοί.).