“Άρον άρον μας έδιωξαν από τα σπίτια μας…”

ΟΙ ΤΡΑΓΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΥΣΑΣ… ΑΠΟ ΤΑ ΜΟΥΔΑΝΙΑ

Η αποχώρηση των Ελλήνων Μικρασιατών από τα Μουδανιά της Βιθυνίας τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο του 1922 αποτέλεσε μία από τις πιο δραματικές και ταυτόχρονα κομβικές σελίδες της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Τα Μουδανιά, που αποτελούσαν το επίνειο της Προύσας, μετατράπηκαν στον τελευταίο σταθμό προσφυγιάς για χιλιάδες Έλληνες της ευρύτερης περιοχής, αλλά και στο σημείο όπου σφραγίστηκε η απώλεια της Ανατολικής Θράκης.

Το Ιστορικό Πλαίσιο & ο Ξεριζωμός (Αύγουστος – Σεπτέμβριος 1922)

Μετά την κατάρρευση του μετώπου τον Αύγουστο του 1922, ο τουρκικός στρατός προέλαυνε προς τα παράλια. Χιλιάδες Έλληνες από τα Μουδανιά, την Τρίγλεια, την Κίο, την Προύσα και τα γύρω χωριά κατέφυγαν στο λιμάνι των Μουδανιών αναζητώντας απεγνωσμένα τρόπο διαφυγής.

Η στρατιωτική διάλυση

Στην περιοχή των Μουδανιών παίχτηκε η τελευταία πράξη της στρατιωτικής ήττας, καθώς η 11η Ελληνική Μεραρχία κυκλώθηκε και αιχμαλωτίστηκε από τις τουρκικές δυνάμεις.

Μέσα σε καθεστώς απόλυτου πανικού, οι Μικρασιάτες επιβιάζονταν σε κάθε διαθέσιμο πλωτό μέσο (ελληνικά εμπορικά πλοία, επιταγμένα σκάφη, συμμαχικά πλοία) για να σωθούν από τη σφαγή. Άφησαν πίσω τους περιουσίες, σπίτια και την πλούσια πολιτιστική τους κληρονομιά.

«Η διαταγή μας ήρθε την Παρασκευή. Μέχρι την Κυριακή έπρεπε όλοι να φύγουνε…»

Τα γεγονότα της ίδιας χρονικής στιγμής, αλλά σε διαφορετική περιοχή, περιγράφει στις δικές της μαρτυρίες στο Ιστορικό Αρχείο, η Φωτεινή Τολούδη – Κοσμά από την Απολλωνιάδα Προύσης.

«Η διαταγή μας ήρθε την Παρασκευή, 29 Αυγούστου. Μέχρι την Κυριακή έπρεπε όλοι να φύγουνε..» είναι τα λόγια της. Η ίδια επισημαίνει ότι η Απολλωνιάδα δεν έπαθε καταστροφή γιατί οι περισσότεροι είχαν τα καΐκια τους και βγήκαν με τα καΐκια στο Μιχαλήτσι.

Από εκεί βγήκαν από το ποτάμι στο Μπουγάζι. «Μπήκαμε στις μαούνες και φτάσαμε στη Σιληβρία» σημειώνει, ενώ επόμενοι σταθμοί του ταξιδιού της οικογένειάς της ήταν η Θεσσαλονίκη με το πλοίο και μετά το Αμύνταιο.

Όσοι πάλι δεν είχαν μέσο για να φύγουνε, φόρτωσαν τα κάρα και πήγανε στα Μουδανιά και εκεί πάθανε καταστροφές γιατί τα πλοία δεν τους έπαιρναν, γιατί δεν είχαν διαταγή. «Μόλις πλησίαζε λίγο το πλοίο, έτρεχε ο κόσμος για να μπει μέσα στα πλοία, οπισθοχωρούσε πίσω το πλοίο κι έπεφτε ο κόσμος μέσα στη θάλασσα για να πνιγεί…

Όσοι προλάβανε και μπήκανε, μπήκανε. Μετά από τρεις μέρες ήρθε ο Ερυθρός Σταυρός κι όσοι έμειναν ζωντανοί τους μάζεψε και τους έφερε στην Ελλάδα» συμπληρώνει.

ΕΠΊΛΟΓΟΣ

Μπορεί η έλευση των Μικρασιατών προσφύγων να έχει εξωραϊστεί από την επίσημη και εθνικά ορθή ιστοριογραφία, τον ματωμένο όμως εκείνο Αύγουστο του 1922 η στάση του ελληνικού κράτους θύμιζε περισσότερο την απροθυμία της σημερινής Ευρώπης.

” Όλα συντρίμμια τα ιερά ! ξέσκαφτοι κι’ άδειοι …. οι τάφοι !

Μοιρολογούν πικρά οι γυαλοί κι’ έρμοι αγροικούν οι βράχοι την τραγωδία !

… η ανάμνηση σ’ όσους πονάνε φέρνει μια δακρυφόρα αναλαμπή του ονείρου πωχει σβήσει ! … ”

Απόστολος Μαμμέλης ( 1876 , Σιγή Προποντίδας Μ.Ασίας – 1935 )